SP3POW

Nawigacja

Ostatnie artykuły

8. Konferencja ARISS...
Dyplom "Setna roczni...
Rodzaje pozwoleń rad...
Świadectwa w służbie...
Jak zostać krótkofal...

Dyplomy wydawane przez klub





Warto odwiedzić

Propagacja


Pogoda w Ostrowie


Prognoza 60 h
Prognoza 84 h

Aktualnie online

Gości online: 1

Użytkowników online: 0

Łącznie użytkowników: 33
Najnowszy użytkownik: SQ3KNL

Logowanie

Zaloguj mnie/zarejestruj

Statystyki


stat4u

HF1918RO z okazji rocznicy proklamacji Republiki Ostrowskiej

SP3POW dnia 03 listopad 2011 · 0 komentarzy · 3016 czytań ·Drukuj

Akcje okolicznościowe

10.11.2011 mija 93-cia rocznica utworzenia Republiki Ostrowskiej, której twórcy opowiedzieli się za przynależnością ziem ówczesnego zaboru pruskiego do Polski. Nasz klub dla upamiętnienia tamtych wydarzeń, w okresie od 7 do 26 listopada, będzie pracował pod znakiem okolicznościowym HF1918RO.
Nasza praca na pasmach jest uwzględniona w programie obchodów na stronie Urzędu Miejskiego w Ostrowie Wielkopolskim.
Link>>>



93 lata temu, 10 listopada 1918 na wiecu ludowym w Domu Katolickim zebrało się około 1000 osób. W przyjętej wtedy rezolucji zażądano "wolnej i niepodległej Polski Ludowej" z "wolnym przystępem do morza, w granicach sprzed I rozbioru". Uczestnicy zebrania przyrzekli w jej obronie "dać swoje życie i mienie". Podkreślili jednocześnie wolę współpracy z istniejącym Tymczasowym Komitetem Obywatelskim Polskim, "aż z rąk jego władza przejdzie do prawowitego rządu polskiego".

Wydano także oświadczenie do zgromadzonych wtedy na miejscowej strzelnicy Niemców. W dokumencie podpisanym przez Polski Komitet na Miasto i Powiat Ostrów napisano, że "ponad tysiąc żołnierzy i obywateli wszystkich stanów ustaliło dzisiaj jednomyślnie, że w myśl uznanego przez wszystkie narody planu Wilsona, jest miasto i powiat Ostrów polskiem terytorium, które należy do państwa polskiego". Ostrów rzeczywiście był pierwszym miastem w zaborze pruskim, które ogłosiło niepodległość w 1918 r.

Jeszcze tego samego wieczoru rozpoczął się werbunek do 1. Pułku Piechoty Ostrowskiej. Do rana pod bronią stanęło ponad tysiąc żołnierzy ochotników. Pierwszy dzień wolności 11 listopada 1918 roku zastał Ostrów w euforii. W wielu oknach powiewały narodowe flagi, a ulicami maszerowali żołnierze z biało – czerwonymi rozetkami na mundurach. Landrat został pozbawiony urzędu, a pozostali niemieccy urzędnicy otrzymali polskich przełożonych kontrolujących ich czynności. Polacy zajęli wszystkie ważniejsze obiekty w mieście bez jednego wystrzału. Naczelna Rada Ludowa w Poznaniu uznała jednak działania ostrowian za przedwczesne, mogące wywołać ostrą reakcję Niemców i zaszkodzić sprawie polskiej w opinii aliantów. Na taki obrót sprawy wpłynęły też artykuły w prasie berlińskiej o rzekomych prześladowaniach ludności niemieckiej w Ostrowie. Po długim oporze ostrowianie ustąpili dopiero 21 listopada, podpisując pojednawczy protokół z niemiecką Radą Żołnierską. Tak zakończyła żywot Republika Ostrowska, która nie poderwała Wielkopolan do ogólnego powstania w najbardziej odpowiedniej chwili, gdy Niemcy pogrążone były jeszcze w chaosie po przegranej wojnie i abdykacji cesarza. Ostrowianie dali jednak przykład wielkiej odwagi, a potomnym zostawili piękny dowód swojego patriotyzmu.

---------------------


Kalendarium wydarzeń [z Wikipedii]:

wrzesień – powołanie przez Polaków tajnego Komitetu Obywatelskiego, przygotowującego się do przejęcia władzy w mieście i powiecie
październik-listopad – utworzenie polskiej Straży Obywatelskiej
9 listopada – powołanie Rady Żołnierskiej w obliczu wiadomości o rewolucji w Niemczech, w jej skład wchodzi tylko jeden Polak,
10 listopada:
powołanie Rady Żołnierskiej bez udziału Polaków
na polskim wiecu w Domu Katolickim uchwalona zostaje rezolucja żądająca utworzenia wolnej, niepodległej i zjednoczonej Polski
utworzenie polskiego Komitetu Ludowego oraz Towarzystwa Młodzieży "Pogotowie Służby i Łączności"
przystąpienie do organizacji I Pułku Piechoty Polskiej
wystosowanie do Niemców, zebranych w Miejskiej Strzelnicy, oświadczenia następującej treści:

Ponad tysiąc żołnierzy i obywateli wszystkich stanów ustaliło dzisiaj jednomyślnie, że w myśl uznanego przez wszystkie walczące narody planu Wilsona, jest miasto i powiat Ostrów polskim terytorium, które należy do Państwa Polskiego. Odnosimy się z sympatią do ruchu wolnościowego naszych niemieckich współobywateli. Aż do ostatecznego przejęcia władzy przez Polską Republikę Ludową uważa polski Komitet, że jest jedyną prawowitą władzą (...).

10-11 listopada – wprowadzenie do niemieckich urzędów i władz polskich kontrolerów z prawem kontrasygnaty
12 listopada – przejęcie, wraz ze składem amunicji i broni, Koszar Moltkego
13 listopada – zaprzysiężenie żołnierzy I Pułku Piechoty Polskiej pod dowództwem Władysława Wawrzyniaka
listopad – o powstaniu "Republiki Ostrowskiej" donoszą berlińskie gazety
26 listopada – pod presją Naczelnej Rady Ludowej rozwiązano polski oddział (działacze poznańscy uważali iż jest za wcześnie na tym podobne wystąpienia), część żołnierzy przedostaje się do wolnej Drugiej Rzeczypospolitej, do pobliskiego Szczypiorna, gdzie służą w kaliskim I Batalionie Pogranicznym
13 grudnia – na placu św. Józefa w Kaliszu odbyła się przysięga I Batalionu Pogranicznego
27 grudnia – wybuch powstania wielkopolskiego, Jan Mertka poległ pod Boczkowem jako pierwszy powstaniec
31 grudnia – wkroczenie do Ostrowa Batalionu Pogranicznego
1 stycznia 1919 – wizyta w Ostrowie Ignacego Jana Paderewskiego

Pomimo wycofania I Pułku Piechoty Polskiej udało się wywalczyć miejsca dla polskich przedstawicieli w Radzie Żołnierskiej i w Radzie Miejskiej, wycofanie, za pośrednictwem nowej Rady Żołnierskiej, z terenu powiatu pułku mjra Kirchbacha oraz przywrócenie nauki religii po polsku w Królewskim Katolickim Gimnazjum Męskim.

---------------------


A tak tło wydarzeń przedstawia Maciej Kowalczyk:

W sobotnie popołudnie 10 listopada 1918 r. o godzinie 15.30 niemieccy żołnierze ostrowskiego garnizonu utworzyli Radę Żołnierską (Der Soldatenrat der Garnison Ostrowo). Na jej czele stanęli: starszy szeregowiec Fricke i rezerwista Klemz. Rozumieli oni, że sytuacja Niemiec jest zła; trwająca od sierpnia 1914 r. wojna wyczerpała je już do granic możliwości, a na froncie zachodnim alianci przełamywali ich kolejne linie obrony. Od Rzeszy odstąpili też wszyscy sojusznicy, a na dodatek 9 listopada 1918 r. cesarz Wilhelm II abdykował i wyjechał do Holandii. Niemcy stały się republiką, ale wojna formalnie nie została jeszcze zakończona, choć klęska w niej była już oczywista. Na wschodnich rubieżach Rzeszy, gdzie leżał między innymi Ostrów sytuację dodatkowo utrudniało niebezpieczeństwo ewentualnych aspiracji Polaków do uzyskania co najmniej autonomii. Ogólnie panowała więc rozprężenie, chaos i niepewność jutra.
W tej sytuacji Rada Żołnierska ostrowskiego garnizonu postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce, podporządkowując sobie wszelkie władze wojskowe i cywilne w powiecie ostrowskim. 12 listopada 1918 r. na łamach czasopisma "Ostrowoer Anzeiger zugleich Kreisblatt fuer Kreis Ostrowo" wydała ona odezwę do ludności, w której nakazywała zachowanie spokoju i porządku, gwarantowała ochronę życia i prywatnej własności, ostro występując przeciwko wszelkim zaburzeniom i niepokojom. Tego samego dnia Rada nakazała Landratowi powiatu ostrowskiego Walterowi Tiemannowi pozostawienie szkół zamkniętych aż do wtorku 26 listopada 1918 r., kiedy to znów miała rozpocząć się nauka.
Niemieckie władze cywilne nie obserwowały tych poczynań Rady Żołnierskiej z założonymi rękami; tym bardziej, że obok niemieckiej Rady Żołnierskiej powstała polska Rada Żołnierska oraz Powiatowa Rada Ludowa z hrabią Bogdanem Szembekiem z Wysocka i adwokatem Lange z Ostrowa jako przewodniczącymi. I ta polska Rada wydała również odezwę do ludności, w której wzywała Polaków do zachowania spokoju i zimnej krwi, unikania prowokowania żołnierzy oraz ludności niemieckiej i żydowskiej, a wreszcie do zwracania się do Rady z wszelkimi sprawami i wątpliwościami.
By nie zostać w tyle za Polakami, a jednocześnie nie oddać całkowicie władzy Radzie Żołnierskiej, ostrowscy Niemcy pod przewodnictwem burmistrza Maxa Besserta zorganizowali 14 listopada 1918 r. zebranie w ratuszu, w trakcie którego powołano do życia Wydział Ludowy (Volksausschuss). W skład Volksausschussu weszło 15 robotników i niższych urzędników (Unterbeamte) oraz 10 urzędników i innych szacownych obywateli miasta. Głównym celem Wydziału Ludowego miało być wspieranie Rady Żołnierskiej w utrzymywaniu porządku i spokoju. A porządku i spokoju w tych listopadowych dniach właśnie najbardziej brakowało...
Szczególnie groźne było zarówno dla Polaków jak i dla Niemców objawy paniki wśród ludności - wynik działania licznych podżegaczy rozpuszczających nieprawdziwe i wzbudzające niepokój pogłoski. By walczyć z tym procederem niemiecka Rada Żołnierska i polska Rada Ludowa postanowiły połączyć swe wysiłki. W rezultacie 19 listopada 1918 r. "Ostrowoer Anzeiger..." doniósł ostrowianom o utworzeniu Komendy Placu (Platzkommendantur), która miała dbać o spokój w mieście, niezakłócony żadnymi siejącymi zamęt pogłoskami. Członkami Komendy zostali na zasadzie parytetu: Wuttke, Rungius, Dobrzycki oraz lekarz Dubiski.
Ta polsko - niemiecka współpraca była typowym małżeństwem z rozsądku; Niemcom jednak istnienie odrębnej polskiej Rady Żołnierskiej było solą w oku. Wykorzystując ugodową postawę Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu, która uznała, że wypadki w Ostrowie i faktyczne przejście dużej części władzy w mieście i powiecie w ręce polskie są przedwczesne, Niemcy postanowili zlikwidować w Ostrowie odrębną polską Radę Żołnierską. Do połączenia obu Rad - polskiej i niemieckiej doszło 21 listopada 1918 r na wspólnym posiedzeniu w obecności przedstawicieli polskiej i niemieckiej ludności cywilnej oraz dwóch wysłanników poznańskiej Rady Robotników i Żołnierzy. W spotkaniu tym brali udział miedzy innymi: hrabia Szembek, lekarze Szulczewski i Dubiski, dentysta Świtała podporucznik rezerwy von Nerski, Baumeister Fatken, pastor Schmidt, Schulz z Landsturmu, sierżant Nerger, rezerwista Klemz i starszy szeregowiec Riedel. Na mocy zawartej wówczas umowy, która weszła w życie 25 listopada 1918 r. o godzinie 8.00, utworzono jedną Radę Żołnierską, w której strona miała zagwarantowane 4 miejsca. Nowopowstała Rada sprawować miała władzę na obszarze powiatów: ostrowskiego, odolanowskiego, ostrzeszowskiego i kępińskiego. Jednocześnie Niemcy wymogli, ażeby koszary opuścili wszyscy ci, którzy nie należeli ani do ostrowskiego garnizonu ani do zapasowego batalionu 155 Pułku Piechoty. Strona polska zobowiązana była do sporządzenia imiennych list zwalnianych w ten sposób osób - w przeważającej mierze Polaków, którzy mieli też oddać broń. Dodać trzeba, że po zwolnieniu ci byli żołnierze niemieccy narodowości polskiej udali się do pobliskiego Szczypiorna, gdzie utworzono polski 1. batalion pograniczny. Niecałe półtora miesiąca później oddział ten wrócił do Ostrowa, wolnego już od Niemców, nad którym łopotały biało - czerwone flagi.
Umowa z 21 listopada 1918 r. nie weszła jeszcze w życie, gdy w sobotnim wydaniu "Ostrowoer Anzeiger..." z 23 listopada 1918 ukazała się wspólna dwujęzyczna (!) odezwa Rady Żołnierzy, polskiej Powiatowej Rady Ludowej oraz Komendy Placu w Ostrowie powołująca do życia Straż Obywatelską, której celem było utrzymanie spokoju i porządku w powiecie oraz zapobieganie wykroczeniom ze strony powracających do Ostrowa jeńców. Szefem Straży na powiat został Bogdan Szembek z Wysocka. Straż podzielona została na cztery obwody komisarskie, na czele których stali:
w obwodzie ostrowskim północnym Mierzyński z Karsek,
w obwodzie ostrowskim południowym Ignacy Michalak z Przygodzic,
w obwodzie sieroszewickim Zdzisław Daszkiewicz z Raduchowa,
w obwodzie skalmierzyckim Tadeusz Brodowski ze Strzegowy.
Komendanci ci mianowali na każdą miejscowość mężów zaufania, wespół z którymi dokonywali następnie wyboru strażników w liczbie od jednego do czterech. Zadanie strażników polegało z kolei na pełnieniu służby bezpieczeństwa obok dotychczas istniejących urzędów policyjnych. "Ktoby zakłócał spokój lub do gwałtów podburzał, winien być bez względu na narodowość aresztowany i odstawiony Radzie Żołnierzy w Ostrowie" - głosiła dalej odezwa podkreślając, że dotychczasowe władze niemieckie nadal pełnią obowiązkowo swoją służbę, choć w razie potrzeby poddane zostaną kontroli.
I tak gorący listopad 1918, pełny sprzecznych dążeń i aspiracji mieszkających w Ostrowie Niemców i Polaków dobiegał powoli końca. Ustąpił miejsca grudniowi, który był ostatnim miesiącem trwającego przeszło lat 120 niemieckiego panowania w Ostrowie. Noc sylwestrowa 1918/1919 przyniosła bowiem miastu wyzwolenie i nowy byt w Odrodzonej Rzeczypospolitej.


Komentarze

Brak komentarzy. Może czas dodać swój?

Dodaj komentarz

Zaloguj się, aby móc dodać komentarz.

Wspierają nas:

Urząd Miasta Ostrów Wielkopolski     Starostwo Powiatowe Ostrów Wielkopolski     Urząd Gminy Ostrów Wielkopolski
Wielkopolska Izba Rolnicza w PoznaniuStowarzyszenie Przyjaciół Szkoły ZAP-Eduakcja